اگزوز اخبار دنیای خودرو
چسبندگی، تحمل وزن خودرو و جذب بخشی از ضربات مسیر را بر عهده دارد. با وجود ظاهر ساده، لاستیک خودرو ساختاری چندلایه و مهندسیشده دارد و فشار باد، دمای کار، میزان بار و سرعت حرکت میتوانند مستقیماً بر عملکرد آن تأثیر بگذارند.
تایر خودرو از چه بخشهایی تشکیل شده است؟
ساختار تایر از ترکیبی از لاستیک طبیعی و مصنوعی، الیاف تقویتکننده، سیمهای فولادی و مواد شیمیایی تشکیل میشود. در تایرهای رادیال که امروزه در خودروهای سواری بسیار رایج هستند، لایههای بدنه در ساختار شعاعی قرار گرفتهاند و تسمههای فولادی در قسمت زیر آج به افزایش استحکام و پایداری کمک میکنند.
دیواره جانبی نیز نقش مهمی در پایداری تایر و محافظت از لایههای داخلی دارد. در قسمت بیرونی، آج قرار گرفته است؛ بخشی که مستقیماً با جاده در تماس است و الگوی شیارهای آن برای ایجاد چسبندگی و هدایت آب اهمیت دارد.
فرایند تولید تایر نیز با کنار هم قرار گرفتن این اجزا پایان نمییابد. مجموعه اولیه که اصطلاحاً «تایر سبز» نامیده میشود، وارد مرحله پخت و ولکانیزه شدن میشود. در این مرحله، حرارت و فشار باعث اتصال اجزای مختلف و شکلگیری نهایی آج و دیواره تایر میشوند.
اعداد و حروف روی دیواره لاستیک چه معنایی دارند؟
اطلاعات درجشده روی دیواره تایر فقط برای شناسایی محصول نیست و مشخصات مهمی درباره اندازه و تواناییهای آن ارائه میدهد. برای مثال، در عبارت P235/75R15، حرف P به تایر خودروی سواری اشاره دارد، عدد ۲۳۵ عرض تایر را بر حسب میلیمتر نشان میدهد، عدد ۷۵ نسبت ارتفاع دیواره به عرض تایر است، حرف R ساختار رادیال را مشخص میکند و عدد ۱۵ قطر رینگ را بر حسب اینچ نشان میدهد.
در کنار این اطلاعات، شاخص بار و نماد سرعت نیز درج میشوند. شاخص بار ظرفیت حمل بار تایر را مشخص میکند و نماد سرعت، حداکثر سرعتی را که تایر در شرایط تعیینشده برای آن طراحی شده نشان میدهد. بنابراین هنگام تعویض لاستیک، صرفاً توجه به اندازه تایر کافی نیست و مشخصات توصیهشده توسط سازنده خودرو نیز باید در نظر گرفته شود.
چرا فشار باد تایر اهمیت زیادی دارد؟
فشار باد، یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر ایمنی و عمر تایر است. فشار کمتر از حد توصیهشده باعث افزایش تغییر شکل دیواره تایر و تولید گرمای بیشتر میشود و میتواند به افزایش فرسایش و حتی خرابی تایر منجر شود. اضافهبار و سرعت بالا نیز میتوانند تجمع حرارت را تشدید کنند.
از سوی دیگر، فشار بیش از حد نیز مطلوب نیست و میتواند حساسیت تایر را در برابر برخی ضربات افزایش دهد. نکته مهم این است که فشار مناسب خودرو را نباید از عدد درجشده روی دیواره لاستیک برداشت کرد؛ فشار توصیهشده توسط خودروساز معمولاً روی برچسب ستون یا لبه درِ سمت راننده و همچنین در دفترچه خودرو درج میشود.
برای اندازهگیری دقیق، فشار باد باید زمانی بررسی شود که تایر سرد باشد؛ یعنی خودرو دستکم چند ساعت حرکت نکرده باشد. سازمان ملی ایمنی ترافیک بزرگراههای آمریکا (NHTSA) بررسی فشار هر چهار تایر و زاپاس را حداقل ماهی یکبار توصیه میکند.
چرا تایر هنگام رانندگی گرم میشود؟
تایر در زمان حرکت دائماً تغییر شکل میدهد. بخشی از لاستیک هنگام رسیدن به سطح جاده فشرده و خم میشود و پس از عبور از ناحیه تماس دوباره به شکل اولیه بازمیگردد. این تغییر شکل مداوم باعث اتلاف انرژی و تولید گرما میشود.
اگر فشار باد پایین باشد، میزان تغییر شکل تایر افزایش پیدا میکند و در نتیجه گرمای بیشتری تولید میشود. ترکیب فشار نامناسب، بار زیاد و سرعت بالا میتواند شرایط سختتری برای تایر ایجاد کند و احتمال آسیب یا خرابی را افزایش دهد.
آج تایر چه نقشی در چسبندگی دارد؟
آج وظیفه ایجاد تماس مؤثر با سطح جاده را بر عهده دارد و شیارهای آن بهویژه روی مسیرهای خیس اهمیت زیادی دارند. فرسوده شدن آج میتواند توانایی تایر برای ایجاد چسبندگی و تخلیه آب را کاهش دهد.
NHTSA توصیه میکند وضعیت آج بهطور منظم بررسی شود و تایرهایی که آج آنها به حد فرسودگی رسیده یا دچار آسیبهایی مانند ترک، بریدگی، برآمدگی و سایش غیرعادی شدهاند، تعویض شوند.
هیدروپلنینگ چیست و چرا خطرناک است؟
یکی از مهمترین عملکردهای شیارهای آج، کمک به خروج آب از ناحیه تماس تایر و جاده است. اگر حجم آب روی سطح مسیر بیشتر از توانایی تایر برای تخلیه آن باشد، ممکن است تایر بخشی از تماس خود با آسفالت را از دست بدهد؛ پدیدهای که به آن هیدروپلنینگ یا آبسواری گفته میشود.
سرعت حرکت، عمق آب، وضعیت آج، فشار باد، طراحی تایر و میزان بار خودرو از عواملی هستند که بر احتمال وقوع هیدروپلنینگ تأثیر میگذارند.
فرسایش لاستیک چه چیزی را به راننده میگوید؟
الگوی ساییدگی آج میتواند سرنخ مهمی درباره وضعیت خودرو و تایر ارائه کند. فشار نامناسب، عدم تنظیم صحیح زوایای چرخ، بالانس نبودن و بارگذاری نامناسب میتوانند باعث سایش غیرطبیعی شوند. به همین دلیل بررسی دورهای تایر تنها به اندازهگیری فشار باد محدود نمیشود و وضعیت آج، دیوارهها، بالانس و تنظیم چرخها نیز باید بررسی شود.
درجهبندی تایرها چه اطلاعاتی میدهد؟
برخی استانداردهای درجهبندی، اطلاعاتی درباره سایش آج، چسبندگی و مقاومت حرارتی تایر ارائه میکنند. برای نمونه، در سیستم UTQG، درجه کشش از AA تا C مشخص میشود و توانایی ترمزگیری روی سطوح خیس را نشان میدهد. درجه حرارت نیز با A، B و C بیان میشود و مقاومت تایر در برابر تولید و دفع گرما را ارزیابی میکند.
البته این درجهبندیها به تنهایی برای انتخاب لاستیک کافی نیستند و راننده باید اندازه، شاخص بار، درجه سرعت و شرایط استفاده از خودرو را نیز در نظر بگیرد.
چگونه عمر تایر را بیشتر کنیم؟
نگهداری صحیح میتواند هم به افزایش عمر لاستیک و هم به حفظ ایمنی خودرو کمک کند. مهمترین اقدامات شامل بررسی منظم فشار باد، کنترل وضعیت آج و دیواره، رعایت ظرفیت بار خودرو، توجه به سایش غیرطبیعی و انجام بالانس و تنظیم چرخهاست.
نکته مهم دیگر، توجه به سن تایر است. لاستیک حتی در صورت استفاده کم نیز با گذشت زمان پیر میشود و تولیدکنندگان خودرو یا تایر ممکن است برای تعویض لاستیکهای قدیمی توصیههای زمانی مشخصی داشته باشند. تاریخ تولید را میتوان از شماره شناسایی DOT روی دیواره تایر بررسی کرد.
تایر خودرو بسیار فراتر از یک قطعه لاستیکی ساده است. ترکیب لاستیک، الیاف، تسمههای فولادی و ساختار داخلی تایر باعث میشود این قطعه بتواند وزن خودرو را تحمل کند، نیروی موتور و ترمز را به جاده منتقل کند و در شرایط مختلف چسبندگی لازم را فراهم آورد.
در نهایت، شناخت اعداد و حروف روی دیواره تایر و توجه به فشار باد، آج، عمر و وضعیت ظاهری لاستیک میتواند نقش مهمی در انتخاب صحیح و نگهداری ایمن آن داشته باشد. فشار باد نیز باید بر اساس توصیه سازنده خودرو تنظیم شود، نه صرفاً عدد درجشده روی خود تایر.
